|
|
Program Edukacji Regionalnej
|
|
MOJE MIASTO BYTOM
Program edukacji regionalnej
dla dzieci w wieku przedszkolnym
Bytom 2002
|
Autorki programu:
Beata Lis
Krystyna Musiał
Anna Pawela
Danuta Schowanek
Agnieszka Ślizewska
Jadwiga Tomalka
|
Opis, fragmenty publikacji:
WSTĘP
Program Moje miasto Bytom opracowany został dla nauczycieli przedszkoli pragnących
realizować zagadnienia regionalizmu w swojej pracy dydaktyczno - wychowawczej .Treści zawarte
w programie skierowane są do każdego dziecka objętego wychowaniem przedszkolnym, bez
zróżnicowania wiekowego.
Realizacja programu jest uzależniona od indywidualnego rozwoju dziecka, od warunków
środowiskowych w jakich ono wzrasta oraz od twórczej inwencji nauczyciela.
Program Moje miasto Bytom opracowany został zgodnie z Podstawą Programową
Wychowania Przedszkolnego dla przedszkoli i oddziałów przedszkolnych w szkołach
podstawowych, zatwierdzoną Rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 21 maja 2001
roku.
Autorkami programu są nauczycielki posiadające duże doświadczenie w pracy z dzieckiem
w wieku przedszkolnym. Program został tak skonstruowany aby nauczycielki z innych miast
realizując treści regionalizmu mogły go dostosować do swoich warunków i potrzeb
środowiskowych. Mamy nadzieję, że realizacja tego programu przyczyni się do poznania przez
dziecko dziedzictwa kulturowego swojego miasta i regionu oraz wzbogaci formy współpracy z
rodzicami.
CELE PROGRAMU
Zgodnie z założeniem Podstawy Programowej Wychowania Przedszkolnego nauczyciel
powinien tworzyć i wykorzystywać okazje do poznania rzeczywistości społeczno -kulturowej
poprzez poznanie zasad organizacji życia społecznego, tradycji rodzinnej, regionalnej, narodowej
oraz poznanie dzieł kultury.
Program edukacji regionalnej Moje miasto Bytom został tak opracowany aby ułatwić
nauczycielowi realizację powyższych treści.
Głównym celem programu jest powrót do tradycji ziemi śląskiej. Realizacja programu skupia się na:
- kształtowaniu świadomości posiadania własnych korzeni rodzinnych,
- rozumienia poczucia przynależności do określonej grupy społecznej: przedszkolak,
mieszkaniec osiedla, mieszkaniec miasta - Bytomianin, mieszkaniec regionu -Ślązak,
- dostarczeniu dziecku wiadomości o mieście i regionie,
- kształtowaniu w dzieciach poczucia tożsamości rodzinnej, kulturowej, narodowej
i historycznej,
- uczeniu dzieci tolerancji kulturowej wobec innych regionów,
- wspieraniu działalności twórczych dziecka w różnych dziedzinach aktywności,
- przygotowaniu do twórczego obcowania z kulturą regionu.
Efektem końcowym wprowadzenia programu Moje miasto Bytom jest wychowanie aktywnego i
świadomego mieszkańca miasta i regionu.
TREŚCI EDUKACJI REGIONALNEJ
Treści edukacji regionalnej zostały zgrupowane w czterech blokach tematycznych:
l. Ja i moja rodzina
- dziecko jako członek rodziny
- życie w rodzinie dawniej i dzisiaj- tradycje rodzinne
- czas wolny w rodzinie
2. Moje przedszkole
- miejsce dziecka w grupie i społeczności przedszkolnej
- tradycje przedszkola
- pracownicy przedszkola i ich funkcje
- współpraca przedszkola ze środowiskiem lokalnym
3. Moje osiedle
- moja droga do przedszkola
- otoczenie przedszkola (zakład pracy, zakłady usługowe, instytucje)
- przyroda wokół nas
- zabytki, miejsca kultury i wypoczynku
- tradycje mojego osiedla
4. Moje miasto
- dzielnice miasta
- dzieje miasta, legendy, podania, nazwa, herb, sztandar
- zabytki miejsca kultury i wypoczynku
- zakłady pracy w mieście
- władze lokalne i ich siedziba
- tradycje, obrzędy, zwyczaje
FORMY I METODY REALIZACJI PROGRAMU
Program edukacji regionalnej zakłada realizację zagadnień w formie tematów kompleksowych we
Wszystkich płaszczyznach pracy wychowawczo - dydaktycznej w przedszkolu.
Preferowanymi metodami pracy będą metody aktywizujące dziecko rozbudzające jego ciekawość i
zainteresowania oraz rozwijające jego sprawność i uzdolnienia. Najważniejszą formą zajęć będą
zajęcia w terenie; wycieczki, wyjścia do muzeum, teatru, galerii, ośrodków kultury, izb
regionalnych, kina, zakładów pracy.
Poszczególne bloki tematyczne zostały przedstawione w formie:
Materiał- przedstawienie, nakreślenie omawianego tematu.
Przewidywalne osiągnięcia- wypowiedzi wychowanków na dany temat, sprawdzenie zrozumienia tematu oraz przyswojenia, zapamiętania nazw i pojęć.
Wybrane, przykładowe tematy:
Materiał:
- prawa i obowiązki przedszkolaka
- kodeks przedszkola
- kontakty grupowe
Przewidywalne osiągnięcia dziecka:
- zna tekst i melodie piosenki grupowej lub hymnu przedszkolnego
- zna imiona kolegów z grupy
- wie jakie jest logo przedszkola
- zna patrona swojego przedszkola
- zna swoje prawa i obowiązki- kontakt grupowy
- dostrzega różnice między poszczególnymi grupami
Materiał:
- bezpieczna droga z domu do przedszkola i z przedszkola do domu
Przewidywalne osiągnięcia dziecka:
- zna nazwę ulicy, przy której mieszka i przy której znajduje sie przedszkole. Potrafi wyszukać je na planie miasta.
- potrafi pokazać drogę z domu do przedszkola i z przedszkola do domu.
- przestrzega przepisów ruchu drogowego w drodze z domu do przedszkola i z przedszkola do domu.
|
Materiał:
- nazwy dzielnic Bytomia
- legendy związane z nazwami najstarszych dzielnic miasta
Przewidywalne osiągnięcia dziecka:
- rozumie pojęcie "dzielnicy".
- wie, że miasto podzielone jest na dzielnice.
- potrafi wymienić nazwę swojej dzielnicy oraz innych dzielnic swojego miasta.
- zna legendę związaną z nazwą swojej dzielnicy.
Publikacja zawiera również:
Zwązane z Bytomiem stare fotografie miasta, rodzinne, wystroju izby,
strojów regionalnych.

fotografia rodzinna

kuchnia śląska

strój druhny i drużby
Wybrane legendy bytomskie:
O założeniu przez Władysława Łokietka kościoła i szpitala Św. Ducha w Bytomiu
W 1298r. (w drugi dzień Zielonych Światek- 26 maja), zbliżył sie do Bytomia
oddział rycerzy polskich, na którego czele stał opat zamożnego klasztoru bożogrobców
z Miechowa, Wojciech. Przybyli od strony Krakowa zwrócili się do mieszczan o wpuszczenie ich
do miasta, by tam przenocowali. Nie zezwoliwszy jednak na to, bytomianie dostarczyli nowo przybyłym
namiotów i żywności. Rycerze spedzili noc przed bramą Krakowską koło młyna.
W oddziale tym był też uchodzący z Krakowa Władysław Łokietek, który polecił
ufundować na miejscu odpoczynku i dla upamiętnienia swej ucieczki z Polski kościółek pod
wezwaniem Św. Ducha. W nastepnym 1299r., kiedy Łokietek wracał z pielgrzymki do Rzymu,
zastał tu już szpital dla bożogrobców.
Wiersze, piosenki, kolędy, opowiadania:
Poszła Karolinka
Poszła Karolinka do Gogolina
A Karliczek za nią, jak za młodą panią, z flaszeczką wina
Szła do Gogolina przed się patrzała
Ani się na swego synka szykownego nie obejrzała
Prowadźże mnie drużko w hen szeroki świat
Znajdę tam inszego syneczka miłego, co mi będzie rad.
Nie goń mnie Karliczku, czego po mnie chcesz?
Joch ci już podziała nie byda cie chciała, som to przeca wisz.
Wróć się Karolinko, bo jadą goście
Jo się już nie wrócą, bo się bardzo smucą, bom już na moście.
Niy ma jak w doma!
Wiela to je takich Ślązaczek, co na klachy niy wylezie, na odwiedziny niy pódzie, a yno w doma siedzieć.
Bo niy ma jak w doma! A jak sie jeszcze okna wypucuje, gardiny wypiere, delówka wymyje, kurze powyciro...
to na co tam kanś po cudzych łazić, jak sie mo tak piyknie w doma. Ale jest jeszcze drugo strona tego medalu.
Bo fakt - Ślązoki to domatory, ale jak kiedyś w kożdyj rodzinie było po siedym, łozim dzieci,
to jak tu było do kogoś iść w gościna... żeby mu chałpa rozdeptać czy choby szarańcza wszysko zeżrać
do ostatniej okruszki? A dyć widzicie tera, że te tradycyjne śląskie domatorstwo mo dużo praktycznych przyczyn.
Np. powiydzcie sami!
Program zawarty na 70 stronach formatu A4,
dostępny u Pani Dyrektor Przedszkola Miejskiego nr 44 w Bytomiu- Miechowicach.
Publikacja zawiera również słownik gwary śląskiej, zapisany poniżej.
|
- SŁOWNIK GWARY ŚLĄSKIEJ -
A
afelzina - pomarańcza
ajmer - wiadro
ała - skaleczenie
ancug - ubranie, garnitur
antryj - przedpokój
ańtopf- zupa jednodaniowa
auto - samochód
B
badki - kąpielówki
badki - slipki
bajlaga - obłożenie na chleb
bajtel - chłopak, dzieciak
bajtlik - portfel
bajzel - nieporządek
bala - piłka
bałamóncić się - mieszać się
bana - pociąg
bańka - tramwaj (w rybnickim)
beblać - mówić niewyraźnie
beczeć - płakać
bery - kawały, dowcipy
bestorz - ponieważ
bifyj - kredens
bigel - wieszak
biglować - prasować
binder - krawat
bir - piwo
blank - całkiem
bojtel - woreczek
bojtlik - portfef, sakiewka
bonclok - garnek gliniany
bonkawa - kawa ziarnista
borok - biedak
branda - ognisko
bratrura - piekarnik
briftryger - listonosz
brug - kopiec ziemniaków
buchty - kluski na parze
bumelcug - parowóz
burzić - stukać
byfyj - kredens
byma - żarówka
C
cegliczka - dusza do żelazka
cera - córka
cesta - droga
chachar - łobuz, urwis
chałpa - dom
chladać, chledać - szukać
chlastać - pić napoje
chojka - choinka
chować - hodować
chrobok - robak
chudobny - biedny
chwost - ogon
cielok - cielę
ciepać - rzucać
cip, cip, cip - wabienie kur
cipka - kura
colsztok - metr (składany)
cug - pociąg
cupnóć - stuknąć, uderzyć butem, nogą
cyckać - ssać
cycok - prosiak
cyganść - kłamać, oszukiwać
czomy - brudny
C
ćma - ciemno
ćmok - ciemno
D
dłożka - podłoga
dobry - dzień dobry
doczkać - zaczekać
dowidzenie - do widzenia, do zobaczenia
drabiniok - wóz drabiniasty
drabko - szybko
dycki - zawsze
dyć - przecież
dziambel - wróbel
dziołcha - dziewczyna
dziwać się - patrzeć się, spoglądać
F
familiok - blok mieszkalny
fana - flaga, sztandar
fanzolić - mówić bez sensu
fara - probostwo
farmazony - głupoty
faroż - proboszcz
fater - ojciec
fedrować - wydobywać węgiel
fertich - gotowe
fet - tłuszcz, słonina, smalec
fojerman - strażak
fojt - wójt
fojyrka - ognisko
forhang - zasłona
frelka (frela) - dziewczyna
ftmcwot - niegrzeczne dziecko
filtrować - karmić
fuzbal - piłka nożna (gra), piłka do fatbola
fuzekle - skarpety
fyriać - biegać, krzątać się
G
galan - narzeczony
galotki - spodenki
galoty - spodnie
gańba - wstyd
gaździno - gospodyni
geltak - wypłata, pensja
gełynder - poręcz
gemba - twarz
geszynk - podarunek
gibko - szybko
giczałe - ręce
|
giczała, szłapa - noga
gipsdeka - sufit
gizd - smarkacz
glajzy - koleje
gnotek - polano
gnój - nawóz
godzinki - zegarek
gorczek - garnuszek
gorol - nie-Ślązak
gorzoła - wódka
gospoda - karczma
gościna - uczta, biesiada
góra - strych
gruba - kopalnia
guminiołki - kalosze
gut - dobrze
gymba - buzia
gynsipympek - stokrotka
gzuć - biec, pędzić
H
habić - oszczędzać ponad miarę
hadziaj - żebrak, polouk
haja - awantura
hajer - górnik
hajziel - ustęp, wychodek
halać - głaskać
hanyz - Ślązak
harest - areszt
hasiok - śmietnik
hawiyrz - górnik
haziel - ubikacja
heklować - szydełkować
hóncwot - urwis
J
ja - tak
jegla - igła
jo-tak
jodło - pokarm
jowejczeć - lamentować, narzekać
just - i tak, (just tam pujdym - i tak tam
pójdę)
K
kabza - kieszeń
kafyj - kawa
kajsik - gdzieś
kajtam - gdzie tam
kalfas - głowa
kamlot - kamień
kamrat - kolega
kanciapa - pomieszczenie na narzędzia
karminadel - kotlet mielony
kartofel (wyłącznie!) - ziemniak
kastla - skrzynia
kastrolek - rondelek
kibel - wiadro
klamory - graty
klap sznita - złożona kromka chleba
klara - słońce (raczej mocno świeciące)
knefel - guzik
kokot - kogut
kokotek - kurek, kran
koloska - wózek dziecięcy
kołybka - kołyska
kołkastla - węglarka
kołocz - kołacz, ciasto
kopmch - komar
krepel - pączek
kucać - kaszleć
kudły - włosy
kwartyr - mieszkanie
kwosek - zakwas do ciasta
kyjza - ser
L
łacie - papcie
lawor - miednica
lice - policzek
lipsta - narzeczona
luft - powietrze
lyjberwuszt - paszczetówka
Ł
łobibok - człowiek, który nic nie robi
tónskiego roku - w ubiegłym roku
łunaczyć - robić cos niedookreślonego
M
mamlas - niezdara
maras - brud
masorz - rzeźnik
miano - imię
miglanc - spryciarz
muter - matka
mycka (myca) - czapka
N
nie wiesze] mi nudli - nie mów mi bajek
njy - nie
nudel kula - wałek do ciasta
nudeizupa - rosół z makaronem
nudle - makaron nitki
O
obleczony - ubrany
ochronka - przedszkole
oma - babcia
opa - dziadek
oplerek - parówka
ostranżyny - jeżyny
P
panoczek - pan
papać - jeść
pecynek - bochenek
pieczónka - pieczeń
pieszo - piechotą
piyrwej - dawniej, kiedyś
piznonć - uderzyć
po cichućku - cichaczem
po ćmoku - po ciemku
|
podciep - podrzutek, urwis, oferma
podziwać się - popatrzyć, spojrzeć
poskludzać - posprzątać
poswaczyć - zjeść drugie śniadanie
po sypka - kruszonka (na kołaczu)
poszkrobać się - podrapać się
potek - ojciec chrzestny
potka - matka chrzestna
potoplać - nawilżyć
poziymki - truskawki
preswuszt - salceson
pszonek - Polak
ptok - ptak
pukel - plecy
pukeltasza - tornister
pulać - sikać
pyszny Janek - pelargonia
R
rada mieć - kochać
ring - pierścionek
robotny - pracowity
rok - spódnica
rozprawiać - rozmawiać, gawędzić
ruła - rura
rułka - rurka
rychtować - porządkować
ryczka - małe krzesełko
rzić - tyłek
rzykać - modlić się
S
sagaty - nagi
sagi - nagi
skludzać - sprzątać
słóżka - służąca
smary - lanie, bicie
sporszy - większy
srajty - usr.. majtki
srogi - wysokiego wzrostu
staro - żona
stary - mąż
starziczek - staruszek, dziadek
starziki - rodzice
starziki - dziadkowie
stawić się - wstąpić do kogoś
stołeczek - krzesełko
stołek - krzesło
stracić się - zniknąć
strum - drzewo
strzaskać - stłuc
swaczyna - podwieczorek
synki - faceci
szac - ukochana
szałot - sałatka warzywna
szczewiki - buty
szkrobać (ziemniaki) - obierać
szłapa - noga, stopa
szmary - lanie
sznita - kromka chleba
sznuptychla - chustka
sznycla - sznycel
szola - winda w kopalni
szolka - filiżanka
szporować - oszczędzać
szpyrka - słonina
sztajgier - sztygar
sztrikować- robić na drutach
sztrum - prąd (elektryczny)
szwoczka - krawcowa
szychta - zmiana (na kopalni)
Ś
ściepać - zrzucić
śłypia - oczy
śniodać - jeść śniadanie
T
tuki - tutaj
tumata - pomidor
tuste - smalec
tutać - pić
tyj - herbata
U
ujek - wujek
urna - babcia
umaraszony - wybrudzony
upa - dziadek
uwarzić - ugotować
W
wadzić się - kłócić się
Wajnachty - Boże Narodzenie
wartko - szybko
warzyć - gotować
weka - chleb francuski
westa - kamizelka
widołka - widelec
wieczerza - kolacja
wiela - ile
wodziunka - zupa z czosnkiem i grzankami
wórszt - kiełbasa
wykludzić - wyprowadzić
wyrychtować się - wystroić się
wysznupać - wywąchać
wyszywać - haftować
Z
za stary pierwy - kiedyś
zanawiyska - zasłona
zandale - sandały
zarozinko - zaraz
zbabrać - zbrudzić
złodziejka - kradzież
zmarasić - zdeptać
zoglówek - poduszka
zoki (fazekle) - skarpety
zołyty - zaloty, umizgi
Ż
żbónek - dzbanek
żymła - bułka
|
|
|
|